زنجان شناسیمیراث فرهنگی

گذری بر تاریخچه صنعت برق زنجان

گذری بر تاریخچه
ی صنعت برق زنجان

نگارندگان:
محسن رضائی و عبدالعزیز قائمی



 

 

 

       مسلماً یکی از حیاتی ترین نیازهای بشر
امروزی انرژی برق است و در واقع اصلی ترین و ضروری ترین عامل زیر بنایی در ایجاد
راهبرد و توسعه صنایع در یک کشور محسوب می شود، که  سران کشورها اگر بخواهند مردمان آن زندگی
آبرومند داشته باشند و وابسته به دیگران نباشند، باید کم و بیش خود را در تولید
انرژی خودکفا نمایند. صنعت برق طوری با زندگی و فرهنگ مردم عجین شده که نه تنها
تأثیر بسزایی در زندگی روزه مره مردم دارد، بلکه می توان مدعی شد بدون این موهبت
الهی روند زندگی شاید غیر ممکن بوده و در واقع با نبود آن زندگی عادی مردم مختل و
یا فلج خواهد شد. بنابر این در موضوع اهمیت برق می توان ادعا نمود که باید آن را در
ردیف عنصر آب (از عناصر اربعه)‌ قرار داد . 


 

      ممکن است این سؤال در اذهان عموم خطور کند
که آیا صنعت برق با فرهنگ هم ارتباط دارد؟‌ باید پاسخ داد که از ماشین آلات و
کارخانجات و مراکز صنعتی و تولیدی گرفته تا مراکز خدماتی، رفاهی،تربیتی و آموزشی، ‌بازرگانی
و وسایل خانگی همه با انرژی برق به چرخش درمی آیند. تصور این که ساکنین آسمان خراش
های امروزی بدون برق چگونه می توانند به راحتی و بدون نیاز به آسانسور به منازل
خود تردد نمایند، بسیار دشوار و شاید رنج آور است. تا جایی که صاحبان مراکز تجاری نیز
اقدام به نصب پله های برقی نموده اند که تمام خریداران به وی‍‍ژه مشتریانی که به
هر نحوی مشکل جسمی دارند را به طبقات بالا و یا زیرین رهنمون سازند. بالاخص
مبادلات اینترنتی و فن آوری های جدید که هر روز پیشرفته تر از قبل می شوند، در
زمره ی خدمات الکتریکی به حساب می آیند .


 

 

       جریان برق در فرهنگ
دینی و مذهبی چنان آمیخته شده که بدون آن نمی توان به اقصی نقاط جهان پیام دینی و
یا تبادل فرهنگی نمود، چرا که عصر جدید بسان دنیای قدیم نیست که کانون مذهب محدود
به یک شهر مثل مکه و یا مدینه باشد. در جهان گذشته این امکان وجود داشت که پیامی
را به وسیله ی پیکی به سایر نقاط منتقل نمود، ولی امروزه شهرنشینی چنان توسعه
یافته که نمی توان بدون وجود رسانه ها و به ویژه تلویزیون انتقال مطلبی را دنبال
کرد. شاهد عینی این مطلب را می توان اجتماع عظیم عزاداران حسینیه و زینبیه اعظم
زنجان را نام برد که در عرض یک لحظه مردمان سراسر جهان در کشورهای مختلف ناظر بر این
مراسم باعظمت می شوند و می بینیم که هر سال این  اجتماعات باشکوه تر از سال های قبل اجرا می شوند.
تمامی این تبادل افکار و اطلاعات را بدون در نظر گرفتن تأثیر برق نمی توان متصور
شد، فلذا این انرژی در توسعه ی دینی و فرهنگی هم تأثیر شگرفی داشته و پیشبرد اهداف
دینی و اسلامی و حتی صدور انقلاب بزرگ ایران اسلامی همه مدیون صدا و سیما بوده و
هست که این خود مرهون  وجود برق است . 


 

 

             قطعاً بزرگان این دیار به این مقوله ها دقت
نظر داشته و با آینده نگری و همت همدیگر و سرمایه گذاری مشترک در صدد استفاده از برق
و یا به اصطلاح آن دوره «الدرسکی» اهمیت داده اند. ولی این امر امروزه با دانش و فن
آوری آمیخته شده است و دیگر نمی توان بدون پشوانه ی علمی، زندگی بی دردسر و
آبرومندانه داشت.

 



 

       دانش امروزی نیز بدون انرژی و متخصص
ورزیده ی آن نا ممکن است. روش های زندگی امروزی با جهان گذشته فرق کرده و می توان گفت
که هیچ کاری بدون علم و انرژی برق میسر و کاربردی نمی شود. توماس ادیسون مخترع برق
در یکی از پیش بینی های خود، صد سال پس از خود را جهانی بدون فقر متصور شده است. او
باور داشت فقر به جهانی تعلق دارد که در آن مردم تنها از دست های خود استفاده می
کنند، زمانی که انسان ها استفاده از مغز خود را آغاز کنند، فقر از بین خواهد رفت.

  


     امروز عقل و دانش میدانی برای کارزار است و پیروز
آن کسی است که از این دو توان و استعداد خود به بهترین شکل ممکن استفاده کند.

  


        اما بی شک باید پذیرفت که برق و چگونگی ورود آن
به ایران در گام های نخست، از زمینه های مهم اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی برشمرده
نمی شد و داده ها و اطلاعات مربوط به آن با دقت دنبال نمی شد. این روند شاید بدین
خاطر بوده که برق یک پدیده صنعتی پیچیده، خطرناک و سرمایه بر بود و آینده روشنی
نیز برای آن قابل پیش بینی نبود. به همین خاطر میزان اثرپذیری آن نیز در سطح جامعه
ناشناخته بود و در بدو ورود هرگز نتوانست باتلگراف که چند دهه پیش از آن به پهنه ی
کشور گام نهاد رقابت کند و از اهمیت سیاسی برخوردار شود.

  


      به هر حال برای نخستین بار در سال ۱۲۶۴
خورشیدی(۱۳۰۲قمری)یعنی در زمان ناصرالدین شاه قاجار، مولدی به قدرت تقریبی۳
کیلووات به منظور تأمین روشنایی بخشی از کاخ سلطنتی، وارد ایران شد و به بهره
برداری رسید. از مدارک تاریخی چنین برمی آید که کار خرید و وارد کردن این مولد به
ایران، از یکی دو سال پیش از آن در جریان بوده است. موتور این مولد ظاهراً از نوع Otto و سوخت آن گاز حاصل از تبدیل زغال سنگ بود. بدین ترتیب ملاحظه می
شود که بهره برداری از نخستین مولد برق در ایران به۱۴ سال پس از اختراع ماشین گرام(۱۸۷۱
م۱۲۵۰ش) و سه سال بعد از افتتاح مؤسسه ی برق رسانی توماس ادیسون در یکی از خیابان های
نیویورک برمی گردد . 


 

      در سال۱۲۷۸ شمسی یک دستگاه مولد برق با
موتور نوع اتو- دویتس Otto-Deutz باقدرت ۱۲ اسب(۱۱۰ ولت) توسط حاج محمد باقر میلانی
و فرزند بزرگش حاج میرزا محمود میلانی(رضایف) که به نقلی از طرف مظفرالدین شاه و
به قولی صرفاً با تأمین هزینه(هزینه ای بالغ بر هشت هزار تومان)از سوی نامبرده برای
برقراری روشنایی حرم ثامن الحج امام رضا(ع) از روسیه خریداری و در سال ۱۲۷۹ راه
اندازی و به بهره برداری رسید.سه سال بعد مولد دیگری با قدرت ۲۵ اسب بخار خریداری
و در کنار مولد اول نصب شد.



 

 

       برخی منابع عقیده دارند در همان سال ها
برق به انزلی نیز وارد شده و یک تاجر روسی به نام«خوشتاریا» نخستین لامپ را به شیوه
ی تجاری در ایران روشن کرده است و مردم انزلی از جمله اولین کسانی در ایران بودند
که روشنایی برق را دیده اند.

 

 

       شهر تبریز نیز در شمار اولین شهرهایی بوده
که مردمانش زودتر از دیگران برقدار شده اند و«قاسم خان والی» امتیاز تأسیس کارخانه
ی برق را در سال ۱۲۸۱ به دست آورد و بخشی از خیابان مجیدی‌ (مجدد الملک) را روشن می
کرد.

 



 

       اما در سال ۱۲۸۳ اولین مجوز تأسیس یک
کارخانه ی برق در کشور به یک تاجر به نام حاج‌حسین مهدوی اصفهانی مشهور به امین‌الضرب
و معروف به پدر برق ایران توسط عبدالمجید عین الدوله صدراعظم مظفرالدین شاه داده
شد. حاج امین‌الضرب اقدام به تأسیس اولین کارخانه برق عمومی در تهران کرد. تهران
تا همین سال(۱۲۸۳ هـ.ش)فاقد برق بود. از این زمان به بعد مجموع کاخ های سلطنتی
واقع در ارگ تهران و خیابان اطراف دارای برق شدند. در امتیاز نامه برای نخستین بار
به تولید روشنایی برق به عنوان یک فعالیت تجاری و خدمت رسانی عمومی نگریسته شده
بود.

 



 

       در سال ۱۲۸۵ تقریباً شش ماه بعد از صدور
فرمان مشروطیت کارخانه ی برق حاجی امین الضرب آماده بهره برداری گردید و بر طبق
اعلامیه ای آماده پذیرش مشترکان شد. چنان که از اسم مؤسسه، یعنی اداره ی چراغ برق
بر می آید، انرژی برق در ابتدا تنها برای تأمین روشنایی به کار می رفت و به همین
علت تولید برق تنها به پنج تا هفت ساعت اول شب محدود می شد. مولد کارخانه ی حاجی
امین الضرب به قدرت ۴۰۰ کیلو وات، سه فازه و با ولتاژ۲۲۰/۳۸۰ ولت بود و برق آن
مستقیماً به شبکه ی فشار ضعیفی که تا شعاع ۸۰۰ متری اطراف کارخانه واقع درخیابان
چراغ برق(امیرکبیرکنونی) کشیده می شد، تزریق می گردید.


 

گروهی از تجار مشروطه خواه در خانه ی حاج امین
الضرب از بالا و
راست:
۱٫ علی‌محمد صراف اصفهانی ۲٫ محمدتقی شاهرودی ۳٫ محمود شرکت ۴٫ احمد زرگرباشی.۵٫٫باقر
بقال ۶٫ حسن شالچی ۷٫ محمدباقر کاشانی ۸٫ عبدالرحیم ارباب ۱۰٫ محمداسماعیل قزوینی ۱۱٫ محمد
بوشهری (معین‌التجار) ۱۲٫ محمدعلی شالفروش۱۳٫ محمداسماعیل مفازه.۱۴٫حسین
مهدوی(امین‌الضرب فرمان مشروطیت در دست او) ۱۷٫ محمدحسین داماد ۱۸٫ محمدصراف
تهرانی ۱۹٫ احمد
مرتضوی
۲۰٫ عبدالمطلب کردستانی ۲۱٫ محسن مهدوی 


 

       تأمین روشنایی معابر نیز در محدوده ی
فعالیت اداره ی چراغ برق در مقابل دریافت قیمت عادله در تعهد اداره بود. کار احداث
شبکه، واگذاری انشعاب، سیم کشی داخلی مشترکان و نصب چراغ تماماً بر عهده ی اداره ی
چراغ برق بود واین وضع تا سال ها پس از افتتاح کارخانه ادامه داشت .


 

 

 

امین الضرب (بر روی صندلی) و چند تن از کارکنان تجارتخانه ی او

  


       در سال ۱۲۸۷ نخستین چاه نفت در مسجد سلیمان
به نفت رسید و برای انتقال نفت از مسجد سلیمان به پالایشگاه آبادان، یک نیروگاه
بخاری برای راه اندازی تلمبه خانه و روشنایی ساختمان ها ساخته شد که مبدأ ورود برق
به خوزستان است.او بهای برق بر حسب تعداد شعله ها و قدرت چراغ های نصب شده ( ۱۶،
۲۵، یا ۳۲ شمسی ) محاسبه و از مشتر کان دریافت می گردید .

  


      از اوایل سال های۱۳۰۰ به بعد، با آگاهی و
علاقه مند شدن بخش خصوصی به مزایای برق، رفته رفته در شهرهای بزرگ و کوچک ایران،تأسیساتی
برای تولید و توزیع و فروش برق ایجاد شد. این گونه فعالیت ها عموماً درمقیاس های
کوچک و محدود و به طور کلی منفک از یکدیگر انجام می گرفت و البته نیاز به هماهنگی
هم در شرایط آن روزهای نخستین احساس نمی شد. درهمین دوران برخی ازکارخانه های
صنعتی جدیدالتأسیس هم دارای تجهیزات برق اختصاصی شدند که داد و ستدهایی نیز با مؤسسات
برق شهری داشتند. 


      در همین سال ها بود که رضا اصانلو ملقب به
امیر اشجع(فرزند مهدی خان- ۱۲۲۶ – ۱۳۳۸ یا ۱۳۴۰ ه . ش) نخستین کسی بود که موتور
برق را وارد زنجان کرد. در آن زمان عده ای به هنگام غروب خورشید و به خصوص روزهای
جمعه در مقابل عمارت ایشان واقع در سرچشمه و عده ی دیگر در مقابل منزل ذوالفقاری
واقع در کوچه ی سردار(خیایان آیت ا… طالقانی فعلی) جمع می شدند و لامپی را که در
مقابل این منازل روشن می شد را تماشا می کردند که به آن«الدرسکی» می گفتند. این
تعداد که به دو دسته تقسیم می شدند، ‌هنگام روشن شدن لامپ ها فریاد می کشیدند و می
گفتند«روشن شد» تا ببینند که کدامیک از منازل زودتر
منور می شود. در این هنگام صداها هم زمان به آسمان بلند می شد. یعنی لامپ های هر
دو عمارت در یک زمان روشن می شد. البته واضح است که برق این دو خانه از یک موتور تأمین
می شد. مردم آن دوره به همدیگر می گفتند که امیر اشجع دستگاهی آورده که روشنایی
داشته و نیاز به نفت و سایر سوخت ها ندارد. 


 

 

      درسال ۱۳۱۰ برای نخستین بار موضوع شبانه
روزی کردن برق در تهران درمیان دولت‌مردان آن زمان مطرح و اقدامات اولیه برای تحقق
آن صورت گرفت. بعد از گذشت ۶ سال درتاریخ ۲۵/۶/۱۳۱۶ یک نیروگاه بخاری ساخت
کارخانه ی«اشکودا» از کشور چکسلواکی با ۴ واحد هر یک به قدرت ۱۶۰۰ کیلووات جمعاً
به قدرت ۶۴۰۰ کیلو وات در میدان شهدا نصب و زیر نظر شهرداری تهران بهره‌برداری از
آن آغاز شد. 


 

        تاریخچه
ای که درباره ورود برق به ایران ذکر گردید عمدتاً از کتاب های«تاریخ صنعت برق
ایران» که بخش تاریخی آن را آقای مهندس محمدصادق حامد تهیه کرده بود و «یکصد سال
صنعت برق در ایران» نوشته ی محمد اسماعیل بانکیان
تبریزی با نظارت عالی مسعود حجت قایم؛ مجری انجمن مهندسی بهره‌وری
صنعت برق ایران می باشد . 


 

      تصمیم به چاپ و انتشار کتاب اخیر با شتابی
فزاینده، به منظور آماده شدن برای زمان برگزاری     «آیین های یک صدمین سال صنعت برق» در کشور،
تدوین و منتشر شد و در پی توجه روزافزون به شناخت تاریخی ماجراهایی که بر این صنعت
رفته، شکل گرفت. در این کتاب اسناد و مدارک جدیدی در زمینه های گوناگونی و در
ابعادی گسترده مطرح شد. ولی از آنجا که برای بازنویسی اسناد و انجام تحلیل های
لازم زمان کافی در دسترس نبود، خود به خود نادرستی هایی چند به ویژه درباره ی
تاریخ ها و نام ها بدان راه یافت که از جمله ی آن می توان درباره ی تاریخ صنعت برق
در زنجان اشاره نمود که موضوع بحث ما می باشد. این اثر تأسیس نخستین نیروگاه زنجان
توسط بخش خصوصی در زیر پوشش شرکت سهامی برق خمسه و درسال۱۳۲۰ ذکر نموده و با مصاحبه
ای که با آقای یحیی افشار نیا انجام داده، از قول وی اظهار نموده است که مؤسس
اولیه ی این نیروگاه آقای حاج شفیع ابریشمی و سایر سهام داران آن افرادی چون
آقایان مقتداصارمی، حاج سید میرزا رضوی، حاج احمد عطایی، ذوالفقاری و مغازه ای
بودند. در حالی که بر اساس اسناد به دست آمده و مطالب مندرج در روزنامه پروین خمسه،
تاریخچه ی برق زنجان با نوشته های آن کاملاً متفاوت است که در ذیل به تفصیل بدان
پرداخته و زمان تأسیس شرکت سهامی برق خمسه ذکر و بانیان و اعضای هیأت مدیره ی آن
با اسناد و مدارک معرفی می شوند.

 

 



       خطه ی زنگان علاوه بر پرورش مردان بزرگ در
قلب خود و داشتن آثار تاریخی، ‌دارای تولیدات کشاورزی به ویژه در منطقه ی
طارم(هندوستان ایران) می باشد که محصولات آن همچون باغات سیب، زیتون، انجیر و انار
و … کام هر میهمان و رهگذری را  شیرین می
نماید. از این ها که بگذریم این  استان  صنایع بزرگ و کوچک و تولیدات کشاورزی را در دل
خود جای داده است. به گونه ای که ۶۹% از مصرف انرژی برق به مولد اختصاص داده شده  است. از آن جایی که  این 
شاخص در کل کشور تقریباً ۳۵ درصد است. ولی در سطح استان ۴۸ در صد می باشد.
لذا این مقدار از مصرف در استان ما شایان توجه بوده و هست. بنابر این تصمیم داریم
سیر تحول این صنعت را به شرح ذیل به سمع و نظر خوانندگان و علاقه مندان گرامی
برسانیم. ورود برق به این دیار هم چون دیگر خاطرات تاریخی پر از خاطرات شایان
بازگفت در روند سیر تحول خود دارد  که بدان
پرداخته می شود.

  


        با
توجه به اسناد به دست آمده از آرشیو خانوادگی مرحوم حاج حسن نجفی فرزند زنده یاد حاج
میرزا حسین نجفی زنجانی، « اداره ی چراغ برق زنجان» در دی ماه سال ۱۳۱۰ شمسی زیر
نظر اداره ی بلدیه ی زنجان(شهرداری) تأسیس و محل آن در دروازه ی ارک (جنب بانک ملی
کنونی) ابتدای خیابان حکومتی(که بعدها به اسامی خیابان شمشیری، کهنه، فرمانداری،
استانداری، ارفعی زرندی و… معروف شد که هم اکنون به نام خیابان شهدا می باشد)
تعیین و شروع به کار نمود. مرحوم حاج میرزا حسین نجفی به عنوان اولین مدیر برق
زنجان انتخاب شد.  


 

 

       قبل از ورود برق روشنایی
قسمت اعظم معابر و بازار منحصراً از پیه سوز، شمع و و فانوس های پارچه ای شمع
سوز(مخصوص فانوس کش ها!) و  بعدها از چراغ
های نفت سوز تأمین می شد و مأموران مخصوص بلدیه(کارگران تنظیف) در هر غروب شعله ای در داخل شیشه های فانوس می
افروختند. در حالی که این شعله های ضعیف جایی را روشن نمی کرد و فقط مسیر خیابان
ها و بازار را معین می کرد .

 


 

 

 

 

      

       نقشه ی روشنایی شهر در سال ۱۳۱۲ ترسیم و
اجرا شد. در این زمان مردم همچنان به روشنایی و لامپ های آن، الدرسکی می گفتند. این
نقشه در صفحات بعد به دو قطعه شرق و غرب زنجان نصف شده و جهت بازدید خوانندگان محترم
تقدیم می گردد. قطع نظر از این که نقشه ی مذکور اولین نقشه ی روشنایی شهرمان می
باشد، به عنوان یکی از نقشه های اولیه مناطق شهر زنجان در آن سال ها در نوع خود جالب
توجه می باشد که البته به خاطر گنجاندن در مقطع A4 به مقیاس کوچک تر تبدیل شده است . 



صورتحساب
لوازم برقی سردار اسعدالدوله جهت استفاده در مراسم سفر رضا خان  به زنجان 


صورتحساب
لوازم الکتریکی امیر اشجع

صورتحساب
لوازم الکتریکی امیر اشجع

                                     

 

 

صورتحساب
دیگر به سردار اسعدالدوله از بابت لوازم الکتریکی



 

تأسیس شرکت سهامی برق خمسه 


       شرکت برق خمسه با مسؤولیت محدود در اول
اردیبهشت ماه سال ۱۳۱۳ در زنجان تأسیس شد که آگهی تأسیس آن در روزنامه پروین خمسه  به تاریخ ۱۳ اردیبهشت ماه ۱۳۱۳ ، ‌صفحه ی اول
چنین درج شده است:


 

      «برای تأسیس کارخانه ی چراغ برق و آسیاب و
سینما و دایر کردن ماشین تخته بری شرکتی در زنجان به نام شرکت برق خمسه با مسؤولیت
محدود از تاریخ اول اردیبهشت ماه هزار و سیصدو سیزده شمسی برای مدت غیر محدود با
سرمایه ی یک صد و هشتاد هزار ریال که سی و پنج هزار ریال آن نقدی و یک صدو چهل و
پنج هزار ریال غیر نقدی است بین آقایان حسینقلی خان ذوالفقاری، رضا خان اصانلو،‌
میرزا ابوالحسن خان کاوسی، میرزا عبدالعلی خان کاوسی، حاج میرزا حسین نجفی،‌حاجی رجبعلی
مغازه،‌ محمود آقا مغازه،‌ حاجی محمد ارباب رهبری، حاجی سید اسماعیل مهدیون، میرزا
محمدعلیخان حکیم و خدا رحم خان آبادیان منعقد و در تاریخ هشتم اردیبهشت ماه هزار و
سیصد و سیزده شمسی در دفتر ثبت شرکت های داخلی ثبت زنجان ذیل نمره دو به ثبت رسید.
مدیریت شرکت و حق امضا با آقای حاجی میرزا حسین نجفی و درباره ی موارد معینه در
اساس نامه حق امضا با آقای خدا رحم خان آبادیان نیز خواهد بود».

 

      به تبع آن کارخانه ی برق زنجان خریداری و
راه اندازی شد .


حسینقلی
خان منیع الدوله (سردار اسعدالدوله)


مرحوم
حاج سید اسماعیل مهدیون

  


 

 

 

 

 

 

 

 

 

       نخستین نیروگاه و موتور برق در زنجان در دی
ماه ۱۳۱۴ توسط شرکت آ،ا،گ زیر پوشش شرکت
سهامی برق خمسه خریداری گردید. این نیروگاه ابتدا با یک دستگاه دیزل ژنراتور با
قدرت ۱۱۵ اسب بخار آغاز به کارنمود و به تدریج چهار دستگاه دیگر به قدرت های ۹۰ ،
۵۷۵، ۶۳۰، ۱۲۰۰ اسب بخار به نیروگاه افزوده و مورد بهره برداری قرارگرفت. شبکه ی برق
خمسه با ولتاژ ۱۱ کیلوولت و با استفاده از تیرهای چوبی غیر استاندارد برقرار گردید. 


شادروان حاج حسین نجفی


نفر اول
از  سمت راست مرحوم حاج حسین نجفی و نفر دوم
 از 
سمت چپ احتتمالاً مرحوم حاج سیدمحسن موسوی و معمم نوجوان ردیف عقب یا جلو (
به احتمال قریب به یقین جلویی) آیت ا… العظمی حاج سیدمحمدعزالدین مجتهدی حسینی
زنجانی و یکی از کودکان (به احتمال قوی نفر اول از سمت چپ) نیز مرحوم آیت ا… حاج
سیدهاشم موسوی می باشد .


از راست
به چپ : مرحومین نادرمیرزا  شاهرشاخی،
ابراهیم خان مقدم سالار همایون، حاجی رجبعلی مغازه (از خیرین زنجان)، علی اصغر
امیر افشار(سردار فاتح)، حاجی مشهود رهنما (یکی از  فرهنگ دوستان زنجانی) و حاجی علی اکبر
توفیقی(اولین شهردار رسمی زنجان)

 

 


 

از راست: به احتمال قوی مرحوم حاج سید محسن موسوی(جد خاندان موسوی های
زنجان)، نفر بعدی شناخته نشد، ‌مرحوم حاج سید احمد مجتهدی زنجانی(عمومی آیت ا…  العظمی حاج سید محمد عزالدین حسینی) و مرحوم حاج
حسین نجفی

  


نمونه قبوض صادره در سال های اول ورود برق به زنجان


قبض تلفن اداره چراغ برق صادره توسط اداره تلفن مرکزی خمسه



منظور از خیابان شرق و غرب خیابان امام خمینی فعلی می باشد که در آن
زمان از میدان

عقاب (قیر باشی) شروع و تا گورکانیه (احمدیه فعلی)  امتداد داشته است . 


پس از دو سال تأسیس شرکت برق خمسه، مرحوم
حاج شفیع ابریشمی هم به گود برق وارد می شود. طی نامه ای (که تصویر پیش نویس آن
ذیلاً تقدیم می شود) در اواخر سال ۱۳۱۵ مرحوم حاج حسین نجفی مجدداً به عنوان رییس
هیأت مدیره و مدیر شرکت برق خمسه و حاج شفیع ابریشمی به عنوان نایب رییس هیأت
مدیره به اداره ی ثبت اسناد وقت معرفی می شوند که مکاتبات شرکت، مشترکاً  توسط این دو بزرگوار دارای اعتبار قانونی می
گردد . 


پیش نویش
انتخاب رییس و نایب رییس هیأت مدیره شرکت برق خمسه جهت معرفی به اداره ی ثبت اسناد
و املاک خمسه


حاج شفیع ابریشمی به هنگام امضای وقف
بیمارستان شفیعیه  در کنار آیت ا… حاج
سید محمود حسینی امام جمعه و رییس اوقاف آن روز 


نمونه
مکاتبات دولتی انجام یافته با شرکت برق خمسه 


 

امضاها:
حاج رجبعلی مغازه،‌ حاج محمد ارباب رهبری،‌ حاج حسین نجفی، حاج سید اسماعیل مهدیون
و حاج شفیع ابریشمی


 

نمونه آگهی های منتشر شده شرکت سهامی برق خمسه

  


   در اوایل سال ۱۳۱۷  طی قراردادی که مابین هیأت مدیره شرکاء مؤسسه
برق زنجان با آقای اصغر مغازه منعقد می گردد،(تصویر پیش نویس آن تقدیم می شود) مدیریت
برق  به وی واگذار و نامبرده متعهد به
انجام مصوبات آن می شود. در همین سال مرحوم حاج حسین نجفی به دیار باقی شتافت و مرحوم
اصغر مغازه تا سال ۱۳۲۵ مدیر برق سهامی خمسه باقی ماند. 


مینوت
قرارداد منعقده مابین هیأت مدیره و اصغر مغازه

 



امضاهای هیأت
مدیره: حاج رجبعلی مغازه، محمود مغازه، حاج محمد ارباب رهبری، حاج شفیع ابریشمی،‌
بازرسین: حاج بیوک مغازه،‌حاج خلیل رهبری و مدیر عامل: اصغر مغازه



 

 

تا سال۱۳۲۳ش،
مردم زنجان فقط در شب ها از نعمت برق بهره مند بودند تا این که در همان سال برق شهر
با تلاش مهندس عابدیان شبانه روزی شد. در این سال ها مرحوم اصغر مغازه همچنان مدیر
شرکت سهامی برق خمسه بود. 


 

      ترکیب اعضای هیأت مدیره شرکت سهامی برق
خمسه در سال های ۱۳۲۳ و ۱۳۲۴ عبارت بودند از: کاوسی، رجبعلی مغازه، ابریشمی، محمدحسین
یوسفی( با توجه به این که بیشترین فعالیت های اقتصادی وی در منطقه ی بیجار بود، ‌لذا
به «بیجارچی» معروف شده بود) و سید اسماعیل مهدیون و بازرسین خلیل رهبری و بیوک
مغازه بودند. 


 

 

پس از استعفای
مرحوم اصغر مغازه،‌ در سال ۱۳۲۵ ،‌ مرحوم سید مقتدی صارمی مدیریت مدرسه ی «سعادت»
را به آقای راکعی سپرده و عهده دار مدیریت شرکت سهامی برق خمسه تا  اواخر سال ۱۳۳۰ شد.



مرحوم
سیدمقتدا صارمی 


 

      
در دوران مدیریت مرحوم صارمی، ‌محمود خان ذوالفقاری جای پدرش حسینقلی خان(سردار
اسعدالدوله)‌ را در برق گرفت و به اتفاق ناصر خدیوی و مرحوم حبیب ا… نجفی(فرزند
ارشد مرحوم حاج حسین نجفی) و حاج آقاجان اسلامی از سهامداران شرکت برق خمسه شده و
به اعضای قبلی هیأت مدیره از جمله حاج شفیع ابریشمی، حاج محمد حسین یوسفی(بیجارچی)
و خلیل رهبری پیوستند .


 

 

آذر ماه
سال ۱۳۲۵ هنگام خروج نیروی های فرقه ی دموکرات از زنجان، نفر سوم از راست محمود
ذوالفقاری به اتفاق برادران و خبرنگاران در عمارت ذوالفقاری (عکس برگرفته از ویژه
نامه – فوق العاده- روزنامه ی روز پیکار، 
سه شنبه،۱۲آذر ماه ۱۳۲۵)



امضاهای
هیأت مدیره: محمود ذوالفقاری،‌بیوک مغازه،‌ محمدحسین یوسفی(بیجارچی)،‌ناصر خدیوی و
حبیب ا… نجفی و بازرس: خلیل رهبری.‌ 


در سال
۱۳۲۹ اعضای هیأت مدیره شرکت برق خمسه عبارت بودند از: حاج شفیع ابریشمی،‌حاج
محمدحسین یوسفی(بیجارچی)،‌ حاج بیوک مغازه،‌حاج حبیب ا… نجفی،‌حسن خدیوی و
احتملاً مرحوم حاج حسن نجفی و بازرس: خلیل رهبری .

 


از اواخر
سال ۱۳۳۰ مرحوم حاج احمد عطائی سکاندار مدیریت شرکت سهامی برق خمسه شد.

 



و اما مرحوم
علی معروف به بیوک آقا مغازه فرزند حاج رجبعلی نیز که در شرکت سهامی برق خمسه نقش عمده
ای داشت و بنا به اظهارات معمرین مدت مدیدی(حدوداً بیست سال) به عنوان مدیر برق
زنجان فعالیت نمود.(البته تاریخ دقیق انتصاب و اتمام دوره ی مدیریت ایشان مشخص
نیست). وی در سال ۱۳۱۸ نیز با همکاری آقایان محمدحسین انگورانی، شفیع ابریشمی،
رحیم نباتچی و محمود مغازه موفق شد شرکت سهامی صادرات و واردات را با هدف خرید و
فروش کلیه ی اجناس داخلی و خارجی تأسیس نماید.


 

روز شنبه
مورخ ۹ فروردین ۱۳۲۰ از راست به چپ مرحومین آقایان حاج علی اکبر نجفی، حاج محمود
مغازه، حاج حبیب نجفی و حاج غلامحسین نباتچیان 


 

مرحوم
حاج محمدحسین یوسفی(بیجارچی) و مرحوم حاج حبیب نجفی (نفر دوم نشسته از سمت چپ) به
همراه دوستان و آشنایان

 


       مرحوم بیوک آقا مغازه در سال ۱۳۳۱ با
همکاری آقایان شفیع ابریشمی، حاج سیدعلی اکبر رضوی، مرحوم حبیب ا… نجفی، حاج
محمود مغازه،حاج سیداسماعیل مهدیون، حاج ابوالفضل مغازه و ابوالحسن عطائی و حاج
حسن نجفی و حاج حسین براتی موفق شد شرکت سهامی ممتاز را با هدف دایر نمودن آسیاب
موتوری و ماشین تخته بری و مشتقات آنها تأسیس نماید. مرحوم مغازه در سال ۱۳۷۹ و در
سن ۹۷ سالگی در تهران درگذشت .

 


نشریه ی
زنجان، چهارشنبه ، ۲۴ دی ۱۳۳۱ ، ص ۲


از اولین
مستخدمین برق زنجان، می توان مرحومین علی اصغر آجیلی و ابوالفضل شیخی را نام برد . 


 

دست خط مرحوم
علی اصغر آجیلی 


امضای مرحوم ابوالفضل شیخی 


 

 

       با این که در ابتدا منازل اعیان و اشراف و
رجال سیاسی و حکومتی و برخی از علمای مشهور شهر از نعمت برق بهره مند شدند، اما
این انرژی آرام آرام به منازل سایر همشهریان نیز جهت مصارف مختلف راه یافت. دیگر
با تاریک شدن هوا، شهر به خاموشی نگرایید و تردد و جنب و جوش در شهر ادامه یافت. و
دیگر نیازی به فانوس و فانوس کشی برای رفتن به شب نشینی ها و مراجعه به بیرون از
خانه نبود. به دنبال آن مشاغل شبانه نیز ایجاد و به راه افتاد. 

      از جمله خاطرات برقراری انشعاب برق منازل
در اوایل ورود برق و به ویژه دهه های سی و چهل، پُز دادن خانم های خانه دار به
یکدیگرمی باشد. این که می گفتند« اقبال هم چشم شور است» یعنی مرحوم اقبال محمدی
مأمور برق به خانه های آنها رفته و منزل آنها را برقدار نموده است .

 



 

 

مرحوم اقبال محمدی


ترکیب
اعضای هیأت مدیره سهامی برق خمسه در سال های ۱۳۳۷ و ۱۳۳۸: حاج سیدعلی اکبر رضوی،
سیدمقتدی صارمی، عباس اعتماد امینی، عباس ابریشمی، بیوک آقا مغازه(مدیر عامل  وقت)، ابوالفضل مغازه و مرحوم حاج حسن نجفی . 


در سال ۱۳۳۹: حاج سیدعلی اکبر رضوی،
سیدمقتدی صارمی، احمد عطائی، عباس اعتماد امینی، خلیل رهبری، عباس ابریشمی، بیوک
مغازه(مدیر عامل  وقت)، حاج آقاجان اسلامی
و عبدا… اعتماد امینی

 

  


مرحوم حاج حسن نجفی در اواخر عمر در
بستر بیماری در بیمارستان ولیعصر(عج) زنجان

 


       در واقع تا سال ۱۳۴۱ برای مدیریت برق کشور
سازمان واحدی وجود نداشت و تصمیمات کلان از طریق وزارت کشور و سازمان برنامه و
بودجه به شهرداری ها و مؤسسات خصوصی یا دولتی متولی برق در شهرستان ها ابلاغ و
اعمال می‌شد. با افزایش تقاضا و خارج شدن تولید و مصرف برق از وضعیت محدود منطقه‌ای
و به خصوص ایجاد نیروگاه های آبی در برنامه ی سوم عمرانی کشور که از مهرماه ۱۳۴۱
به اجرا گذاشته شد، صنعت برق اهمیت بیشتری یافت و ایجاد سازمان مستقلی برای توسعه
ی این صنعت لازم تشخیص داده شد و به این منظور در دی‌ ماه ۱۳۴۱ سازمان برق ایران
تأسیس شد.

 


 

       توسعه ی سریع صنعت برق فکر ایجاد
وزارتخانه‌ای برای تأمین آب و برق مورد نیاز کشور را ایجاد کرد و برهمین اساس در۲۲
اسفند سال ۱۳۴۲ وزارت آب و برق تأسیس و در تاریخ ۱۶/۱/۱۳۴۳  قانون تأسیس وزارت آب و برق به دولت ابلاغ شد.
که در بخش برق، وظایف زیر برعهده این وزارت خانه قرار می گرفت : 


– تهیه و
اجرای برنامه ها و طرح های تولید و انتقال نیرو به منظور تأسیس مراکز تولید برق
منطقه ای



و ایجاد شبکه های فشار قوی سراسر کشور


– اداره
ی تأسیسات برق که به موجب بند بالا ایجاد می شود و بهره برداری از آنها


– نظارت
بر نحوه ی استفاده از نیروی برق

 

 



       سازمان برق ایران در سال ۱۳۴۴ به عنوان
واحد برق در وزارت آب و برق ادغام شد و سازمان های دیگری هم که تا آن زمان به توسط
سازمان برنامه، سازمان برق ایران یا به نحو دیگر به وجود آمده بودند تحت پوشش
نظارتی وزارت آب و برق قرار گرفتند. 


 

       در آذر ماه همین سال اساسنامه ی شرکت های
برق منطقه ای تدوین شد و بدین ترتیب تعداد ده شرکت برق منطقه ای(علاوه برسازمان آب
و برق خوزستان که از سال ۱۳۳۹ ایجاد شده بود) تشکیل یافت که عبارت بودند از شرکت های
برق منطقه ای(تهران)،(اصفهان)،(خراسان)،(آذربایجان)،(فارس)، (مازندران)،
(گیلان)،(جنوب شرقی ایران)،(کرمانشاهان) و (همدان و کردستان).

 



 

       با تشکیل شرکت های برق منطقه ای، صنعت برق
کشور صورتی سازمان یافته و منسجم به خود گرفت. حوزه های زیر پوشش این شرکت ها در ابتدا
تمامی مساحت کشور را شامل نمی شد و نوعاً از تقسیمات کشوری نیز پیروی نمی کرد.
تعداد و حوزه های جغرافیایی شرکت های برق منطقه ای با گذشت زمان مشمول اصلاحاتی
گردید به طوری که درحال حاضر تعداد آنها به ۱۶ می رسد و در مجموع تمامی کشور را تحت
پوشش خود دارند. 


 

       در سال۱۳۴۴ برق زنجان که زیر نظر شرکت برق
منطقه ای تهران اداره می شد،‌ اقدام به تأسیس نیروگاه دیگری در خیابان سعدی شمالی(محل
فعلی شرکت توزیع نیروی برق استان زنجان) نموده و سرانجام در شهریور سال ۱۳۴۸
نیروگاه جدید و دولتی زنجان با سه مولد بهره برداری وتأسیسات برق خصوصی خمسه به
جهت غیر استاندارد بودن و فرسودگی برکنار و برق دولتی جایگزین برق خصوصی گردید و در
همین سال زنجان به شبکه ی سراسری وصل گردید. 


 

 

 

       در اوایل سال ۱۳۶۶ برق زنجان از شرکت برق
منطقه ای ‌تهران منفک و زیر نظر شرکت برق منطقه ای گیلان فعالیت خود را ادامه و در
اواخر همین سال از این شرکت نیز جدا و به صورت مستقل با عنوان«شرکت برق منطقه ای
زنجان» خدمات خود را آغاز نمود تا بتواند با تمرکز انرژی برق این خطه از سر زمین
ایران اسلامی را در یک نهاد مستقل و نزدیک به منطقه، برنامه ها و طرح های توسعه ی
برق را به طور مطلوب تری دنبال نموده  و پروژه
های برق استانی را به منظور جلب اعتماد مردم پیگیری نماید .

 


 

        چه
نیکوست از مرحوم حاج مصباح خاتمی یاد شود چرا  که در شکل گیری شرکت برق منطقه ای متحمل زحمات و
مشقات زیادی شد، تا برق زنجان به صورت مستقل به فعالیت خود ادامه دهد، با توجه به
این که در ابتدا طی مذاکرات و توافقات مسؤولین وقت مقرر گردیده بود که ساختمان و مدیریت
برق  منطقه ای در شهرستانی دیگر مستقر گردد،
‌اما تلاش های زنده یاد خاتمی و حمایت های حجه الاسلام و المسلمین حاج شیخ علی
خاتمی( نماینده ی ولی فقیه و امام جمعه ی محترم فعلی زنجان) وحجه الاسلام بیات (نماینده
ی وقت مردم زنجان و طارم در مجلس شورای اسلامی) موجب گردید تا مرکزیت برق    منطقه ای در زنجان ابتدا در خیابان صفا و بعد
در ساختمان مرحوم دکتر شقاقی واقع در خیابان امام به صورت استیجاری استقرار یابد .

 


مرحوم حاج مصباح خاتمی

 



       بعد از استقرار شرکت تمام همّ و غمّ
مدیران وقت آقایان مهندس حمزه رضائی، مهندس سید محمد هاشمی (مدیرعامل فعلی شرکت
توزیع نیروی برق تهران بزرگ) و مهدی ذبیحیان و اکیپ طرح و نظارت آقایان مهندسین
نجفی لاریجانی، بهمن ا… مرادی، خمسه و ناصر اسکندری  به اصلاح ساختاری پست های ۶۳ و ۲۳۰ کیلوولت و
خطوط انتقال شرکت معطوف شد. و این تلاش ها در پایان خدمت مهندس حمزه رضائی و هم زمان
با ورود زنده یاد مهندس غلام پورنقی منجر به گشایش LC برای سیزده مورد پست های ۶۳ و
۲۳۰ گردید. که اهمیت این پروژه ها با توجه به جوان و نوپا بودن شرکت در نوع خود بی
نظیر بود. چرا که با ورود این تجهیزات و نصب و راه اندازی آنها انرژی برق در منطقه
به تعادل خود و یا به عبارتی از قابلیت اطمینان بیشتری برخوردار گردید و اشتیاق هر
سرمایه گذار خارج از استان را به این خطه از ایران دو چندان کرد .


 

 

 

زنده یاد مهندس غلام پورنقی 


 

       خوب به یاد داریم که برای خرید و وارد
نمودن این تجهیزات فشار کاری مضاعفی بود. مدیران وقت انصافاً به صورت شبانه روزی
موارد را با دقت و ظرافت خاصی دنبال می کردند. پس از اتمام مراحل کاری تجهیزات فنی
وانتخاب زمین های مورد نظر پست های فوق توزیع و انتقال و اصلاح خطوط انتقال،
مدیریت وقت با آسودگی خاطر نسبت به اصلاح ساختمان های اداری شرکت پرداختند تا
خدمات بهتری به مشترکین ارایه گردد. و از آن جایی که ساختمان برق منطقه ای اجاره
ای بود امور برق زنجان توسعه یافت و در اواخر سال هفتاد برق منطقه ای به صورت
متمرکز در ساختمان فعلی شرکت توزیع برق زنجان واقع در خیابان سعدی شمالی(سرباز)
استقرار یافت. در سال ۷۱ ساختمان فعلی دانشکده ی عباسپور واقع در اسلام آباد(محل
پست ۲۳۰ کیلو ولت) اجرا و حوزه ی معاونت مهندسی و کتابخانه ی شرکت مستقر شد . 


 

       بالطبع مدیریت و اعضای هیأت مدیره در کنار
توسعه ی تجهیزات انرژی برق همواره به رفاه و آسایش  پرسنل توجه ویژه داشته و با ارایه ی ابزار رفاه
و انگیزش لازم به کارکنان راندمان کاری در سازمان را مورد هدف قرار دادند. لذا در
بازه زمانی سال های ۷۱ الی ۷۵ اکثر کارکنان برق صاحب مسکن شدند و این حرکت شرکت
همواره مورد تقدیر بوده است.

 


     نظر به این که بدنه ی شرکت روز به روز قوی
تر و کارشناسی تر می شد و ساختار نیروی انسانی متخصص تر و مهندسی تر می گردید، در
نتیجه باید ابزار کاری این کارشناسان بر اساس روز تعریف می شد که این مقوله
نیازمند ساختمان اداری با فضای مناسب به همراه فنون جدید را می طلبید. از این رو
حسب دستور مدیریت وقت، شادروان خاتمی مأموریت یافت محل مناسب به لحاظ منطقه و موقعیت
برای ساختمان اداری شرکت بررسی و به شرکت گزارش نماید. پس از بررسی مناطق مختلف، زمین
اداری در جاده ی گاوازنگ نزدیکی مجتمع ادارات تهیه و مورد اجرا قرار گرفت و در سال
۱۳۷۷ پروژه به بهره برداری رسید که امروزه این بنا یک مجموعه ی بزرگ در مجتمع
ادارات استان محسوب می گردد. 


بجاست که
از زحمات بزرگوارانی که در این راستا فعالیت نموده اند قدردانی گردد تا آیندگان و
به ویژه مدیران با الگو قرار دادن چنین افرادی قسمتی از عمر خود را وقف صالحات و
باقیات مصروف نمایند.

 



 

       شرکت برق منطقه ای زنجان از بدو تشکیل خود
تاکنون هفت نفر از بزرگان صنعت برق را (به عنوان مدیر عامل) به خود دیده که خدمات
شایانی ارایه نموده اند که بیشترین خدمت به لحاظ زمانی و کارنامه ای مرحوم مهندس غلام
پورنقی بود .


 

 

       ایشان از اسفند ۶۹ تا شهریور ۷۸ در صنعت
برق زنجان بیشترین تحولات و پویایی را در طول مدت خدمت اش ایجاد نمود. اکثر
قرارداد های فنی با شتاب جدی و پیگیری و هماهنگی معاونت فنی وقت شرکت برق منطقه ای
زنجان(مهندس سیدمحمد هاشمی) دنبال گردید و بستر سازی مناسبی در همه ی موارد اتفاق
افتاد که در اثر این بسترسازی و تحقق اهداف وزارت نیرو در صنعت برق، شرکت برق
منطقه ای زنجان لوح های افتخار را یکی پس از دیگری کسب و در میان شرکت های برق
منطقه ای کل  کشور و در وزارت نیرو به رتبه
ی برتر نایل گردید که از افتخارات این استان می باشد.

 



 

      البته از ابتدای تشکیل شرکت خدمات همه ی مسؤولین
عزیز قابل تقدیر و ستایش هست. ولی بعضی از عملکردها شاخص می باشند که حیف است بدون
توجه از کنار آنها به سهولت رد شویم. به طور مثال  در طول مدت مدیریت آقای مهندس اسکندری پروژه های
بزرگ  در حوزه مسئولیتی شرکت برق منطقه ای
زنجان که شامل دو استان زنجان و قزوین است کلید خورد و با شتاب بسیار بالائی توسعه
شبکه برق استانهای زنجان و قزوین صورت گرفت که بخش عمده اینها در طول مدیریت ایشان
به بهره برداری رسید و شبکه برق پایداری ایجاد شد. به عنوان مثال می توان ایجاد
پست مرکزی زنجان(پست توکلی) در خیابان شهدای زنجان نام برد که به حق پایداری انرژی
برق را قوام بخشید .

  


مهندس علی چهل امیرانی  از سال ۱۳۹۱ به عنوان مدیر عامل و رییس هیأت
مدیره شرکت برق منطقه ای زنجان منصوب شد.

 


 

       وی از سال ۶۹ به استخدام شرکت برق منطقه
ای زنجان در آمد و پس اتمام تحصیلات دانشگاهی خود در رشته مهندسی برق – قدرت رسماً
از سال ۷۳  با پست سازمانی کارشناس خطوط انتقال
نیروی برق  فعالیت خود را آغاز کرد،  مسؤولیت های بعدی ایشان در شرکت برق منطقه ای
زنجان عبارتند از : مجری طرح خطوط انتقال 
نیروی برق –  مجری طرح پست های  انتقال نیروی برق –  معاون طرح و توسعه و عضو هیأت مدیره شرکت  و در حال حاضر به عنوان رئیس هیأت مدیره و مدیر
عامل شرکت برق منطقه ای زنجان انجام وظیفه می نماید. 


ایشان در طول خدمت ۱۹ ساله خود  در شرکت برق منطقه ای زنجان از زمان مدیریت  مرحوم مهندس پورنقی، با مسؤولیت های مختلف در کارهای
اجرائی بوده و نقش و اثر ایشان در فعالیت های شرکت به چشم می خورد  .  


 

 

اسامی
بزرگان صنعت برق منطقه ای زنجان و دوره ی تصدی هر یک از ایشان به لحاظ زمانی به شرح
ذیل می باشد.


مهندس
سید محمد حسین پروین نیا                    
          ۱۳۶۶       تا 
تیر ماه ۱۳۶۷

مهندس حمزه
رضائی                                                           ۱۳۶۷      
تا اسفند   ۱۳۶۹

مهندس غلام
پورنقی                                                          
۱۳۶۹        تا شهریور
۱۳۷۸

مهندس علی
اصغر امجدی                                                  ۱۳۷۸     
 تا  آبان   
۱۳۸۳

مهندس پرویز
پورنقی                                                           
۱۳۸۳       تا آبان ۱۳۸۶

مهندس ناصراسکندری                                             ۱۳۸۶  تا دوم اردیبهشت ۱۳۹۱


مهندس علی
چهل امیرانی                                                     از  اردیبهشت ۱۳۹۱

 



مهندس سیدمحمدحسین پروین نیا

مهندس حمزه رضائی

شادروان
مهندس غلام پورنقی

مهندس علی اصغر امجدی

مهندس پرویز پور نقی

مهندس ناصر اسکندری

مهندس
علی چهل امیرانی


شرکت
توزیع نیروی برق استان زنجان 


 

       با توجه به سیاست وزارت نیرو مبنی بر
استقلال شرکت های توزیع از برق های منطقه ای، بخش توزیع زنجان و قزوین نیز در سال
۱۳۷۲ با عناوین شرکت توزیع نیروی برق استان زنجان و قزوین وابسته به شرکت برق
منطقه ای زنجان تشکیل و فعالیت خود را در بخش توزیع انرژی برق به مشترکین صنعتی، خانگی،
کشاورزی وتجاری آغاز نمود. 


 

       انتزاع توزیع برق استان زنجان تا سال ۱۳۸۶
در قالب قرار دادهای پنج گانه تحت نظر شرکت برق منطقه ای زنجان بود، ولی از اسفند
ماه ۱۳۸۶ بر اساس اصل ۴۴ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به صورت مستقل و مستقیماً
زیر مجموعه شرکت توانیر فعالیت خود را با بیش از ۲۷۵ هزار مشترک از سر گرفت .

 


 

       در حال حاضر این شرکت با بیش از ۳۵۲ هزار
مشترک صنعتی و عادی مشغول خدمات رسانی است. شرکتی که با بیش از ۱۲ هزار پانصد کیلومتر
فشار ضعیف و متوسط و بیش از  هفت هزار
دستگاه پست های زمینی و هوایی و با پراکندگی جغرافیایی و گستردگی وسعت و صعب
العبور بودن مناطق به۱۰۰% جمعیت شهری و بیش از ۵/۹۹% جمعیت روستایی را از نعمت
انرژی برق بهره مند ساخته و این نیست مگر همت و ایثارگری پرسنل خدوم و زحمت کش که
به صورت شبانه روزی دائماً در تلاشند تا خدمات این شرکت، قابل اعتماد در اختیار
مردم نجیب استان قرار گیرد. بجاست از تمامی عزیزان بلاخص از مدیرانی که هدایت و رهبری
صحیحی را عهده دار بودند تقدیر و تشکر گردد.

 


 

       شرکت توزیع برق استان زنجان از ابتدای تأسیس
هفت نفر از بزرگان صنعت برق به خود دیده که خدمات ارزنده ای در طول مدیریت ارایه
نموده اند که به شرح مختصر به آن می پردازیم .

 

 



       مهندس خلیل توسلی از سال ۷۲ تا آخر خرداد
۷۴ سکاندار توزیع شد که با توجه به جدیدالتأسیس بودن شرکت، می توان گفت دراین دوره
افکار مدیریت بیشتر معطوف ساماندهی نیروی انسانی و قراردادهای پنج گانه ای که بین شرکت
های توزیع و برق منطقه ای بود گردید که تمام تلاش ها در محوریت قالب و چهار چوب
ضوابط حاکم بر شرکت شد.



 

 

       مهندس سید عزیز ترابی از سال ۷۴ تا بهمن
۷۷ عهده دار مدیریت توزیع شد که می توان گفت در این دوره بیشترین تلاش و هم وغم
شرکت اجرای پروژه های برق رسانی به روستا های 
استان بود.تمامی کارکنان به صورت یک صدا و شبانه روزی، نیرو رسانی به روستاها
را دنبال می کردند طوری که اکثر روستاها در این دوره برقدار و از نعمت برق بهره
مند گردیدند. در کنار این پروژه ها مسائل انگیزشی کارکنان مورد توجه قرار
گرفت  و با مذاکره با بانک ها مشکلات مسکن
و مسایل رفاهی کارکنان برقرار گردید و مشکل اسکان مسافرتی پرسنل در مشهد و تهران
برطرف شد. این عملکرد راندمان کارکنان را دوچندان نمود که جا دارد از خدمات شایان
آقای مهدی ذبیحیان معاونت مالی و پشتیبانی آن دوره قدردانی گردد.

 



 

       مهندس علی اکبر عباسی که در بهمن ماه سال
۷۷ به عنوان مدیر عامل منصوب و مشغول به کار شد . در این دوره شرکت آرام آرام به
سوی سیستمی شدن گام نهاد و با ایجاد نرم افزار کنترل پروژه ساماندهی لازم در خصوص
نیرو رسانی هایی که انجام شده بود، اقدام گردید و اکثر دستور کارهای مفتوح و در
حال اجرا جمع آوری و بسته شد. از خصوصیات بارز مهندس عباسی کارآفرینی و یا به عبارتی
سیستمی کار کردن بود . 


 

       مهندس بهمن ا… مرادی در شهریور ماه سال ۸۰
وارد عرصه ی شرکت توزیع نیروی برق استان شد. دوره ی مدیریت وی به لحاظ زمانی،
طولانی ترین مدت بود. در این دوره بیشترین طومارهای ضعف ولتاز از نقاط مختلف
شهرستان به شرکت سرازیر می شد. لذا با تشکیل اکیپی دستور داد نسبت به شناسایی
مناطق و اجرای بیش از ده مورد پست بیست کیلوولت زمینی در سطح شهر اکثر ضعف ولتاژها
به همت کارکنان رفع و اصلاح گردد.


نگرش سیستمی دوره ی مهندس عباسی پیگیری و در
دوره ی مدیریت         ا… مرادی با نگرش نو وارد گود کار و فعالیت
شد. از این رو اتوماسیون اداری ایجاد و نامه های اداری به صورت فیزیکی از کارتابل حذف
و به صورت رایانه ای دنبال شد و پیگیری پروژه ها روز به روز از سنتی و دستی بودن
خارج و به صورت شبکه و به روز و مکانیزه بررسی و اقدام گردید. شرکت در  این دوره صاحب خودروی عیب یابی کابل های زمینی
شد که سال ها توسط شرکت های توزیع برق قزوین و گیلان با پرداخت هزینه پشتیبانی می
شد.


 

 

       مهندس ناصر اسکندری از اردیبهشت ماه سال۸۴
مسؤولیت شرکت توزیع برق زنجان را به عهده گرفت. با ورود ایشان عملکرد شرکت کاملاً به
صورت سیستمی دنبال گردید. از خصوصیات بارز ایشان ایجاد تعامل با ادارات دولتی و
بخش خصوصی در راستای تعریف درست وواقعی از پروژه ها کلید خورد و معتقد بود چهار
چوب ها بایستی مشخص شود، چرا که شرکت به نوعی بخش خصوصی است، لذا اعتبارات شرکت
اجازه نمی دهد تمامی موارد اعم از اصلاح شبکه و یا جابجایی ها  و… از بدنه ی شرکت باشد. و با اعتقاد به این  موضوع  همیشه
در سخنان خود انرژی برق را کالائی مثل سایر کالاها عنوان می نمود و اعتقاد داشت نگرش
 اقشار جامعه نیز باید چنین باشد.

 



       ورود مهندس حسین صبوری در آبان ماه سال
۸۶  دقیقاً  هم زمان شد با اجرایی شدن اصل ۴۴ قانون اساسی
جمهوری اسلامی ایران که در این صورت، شرکت کاملاً خصوصی و زیر نظر مستقیم شرکت
توانیردر آمد. لذا مدیریت وقت تمامی تلاش خود را با سیاست های کلان شرکت توانیرتبیین
نمود و با زمینه های قبلی و بسترسازی که شده بود، ادارات دولتی وخصوصی درخواست های
خود را بر مبنای بخش خصوصی عنوان نمودند و هرجا که ارگانی و یا ادارات دولتی و یا
خصوصی  طرحی یا پروژه ای اجرا می نمودند، در
صورت  اصلاح شبکه از طرف ارگان های مسؤول هزینه
های شبکه ی توزیع را لحاظ نمایند.

 


 

       در این دوره با توجه به ارزیابی سالانه ی
شرکت اتفاق جالبی به وقوع پیوست که کارشناسان به استان های مختلف کشور سفر و از تجارب
خوب سایر شرکت ها ی توزیع برق به نحو مطلوبی استفاده گردید و این امر در تحقق
اهداف این شرکت نقش بسزایی داشت.

       مهندس عادل کاظمی از خرداد ماه سال ۸۹ به عنوان
مدیر عامل شرکت منصوب و مشغول به کار شد. در این دوره شرکت وارد مرحله ی جدید از
تاریخ خود گردید چرا که ایشان بیش از یک دهه قبل از انتصاب به سمت مدیریت عاملی به
عنوان معاونت برنامه ریزی و مهندسی شرکت توزیع برق استان زنجان حضور فیزیکی و فعال
در تصمیم گیری های کلان شرکت داشت. این یعنی اشرافیت کامل ایشان به مجموعه و نقاط
ضعف و قوت سیستم، لذا تمامی کارکنان این دوره را دوره ی طلایی عنوان  نمودند. 


 

       در این دوره با طرح های نو اعم از پست های
نیمه دفنی، پست های هوایی تک پایه، نصب ۲۵ دستگاه سکسیونر قابل قطع و وصل
از راه دور و اتوماسیون شبکه که از ابتدای سال ۹۰ توسط شرکت پارس سوئیچ بومی سازی
گردید و در نقاط بحرانی و دور دست با موفقیت اجرا شد، پروژه
های تحقیقاتی و عایق نمودن پست های هوایی، استقرار سیستم Gis سامانه ی هوشمند حوادث، ترموگرافی
شبکه وپست، توسعه فناوری ها، تجهیز روستاهای دور افتاده شرکت به انرژی خورشیدی و
اتمام پروژه های بزرگ مسکن مهر که در دوره ی قبل آغاز شده بود، یکی پس از دیگری
شکوفا شد و تمامی این موارد دست در دست هم دادند تا در ارزیابی کشوری شرکت توزیع
نیروی برق استان زنجان به لحاظ عملکرد در بین شرکت های توزیع رتبه ی سوم را  در سال ۹۰ کسب و لوح زرین را از دست وزیر نیرو و
معاون اول رییس جمهور دریافت نماید. امید که در روزهای نه چندان دور بتوانیم شرکت توزیع
برق استان زنجان را در اوج شکوفایی و در قله های رفیع برتری ببینیم. 


 

 

مدیران
عامل شرکت توزیع نیروی برق استان زنجان از بدو تأسیس عبارتنداز :


مهندس
خلیل توسلی                                    
    ۰۱/ ۰۴/۷۲    تا ۳۱/ ۰۳/۷۴

مهندس سید
عزیز ترابی                                   
۰۱/۰۴/ ۷۴     تا ۰۵/۱۱/۷۷

مهندس
علی اکبر عباسی                                  
۰۶/۱۱/۷۷     تا ۱۶/۰۶/ ۸۰

مهندس
بهمن   ا… مرادی                                    ۱۷/۰۶/۸۰     تا۳۱/۰۱/۸۰

مهندس ناصر  اسکندری                                     ۰۱/۰۲/۸۴     تا ۲۲/۰۸/۸۶

مهندس
حسین صبوری                                    
۲۳/۰۸/ ۸۶   تا ۰۸/۰۳/۸۹

مهندس
عادل  کاظمی                                        ۰۹/۰۳/۸۹      تا کنون 



 

مهندس خلیل توسلی

مهندس سید عزیز ترابی

مهندس علی اکبر عباسی

 
مهندس بهمن  ا… مرادی

مهندس ناصر اسکندری

مهندس حسین صبوری


 

مهندس
عادل کاظمی مدیر عامل فعلی شرکت توزیع نیروی برق استان زنجان

 


 

مدیران عامل شرکت توزیع نیروی برق استان زنجان در ادوار مختلف، از
راست آقایان خلیل توسلی، بهمن ا… مرادی، ناصر اسکندری، حسین صبوری و عادل کاظمی
( در عکس آقایان سیدعزیز ترابی و علی اکبر عباسی مدیران دوره های دوم و سوم غایب می
باشند)


 

 

گذری بر تاریخچه
ی برق در شهرستان های استان


 

 

برق ابهر

  


      در سال ۱۳۲۴ که فداییان فرقه ی دموکرات
ابهر را اشغال کردند از مردم مبلغ ۲۵۰ توان پول جمع آوری و یک دستگاه ژنراتور برق
خریدند و ساختمان موتورخانه (محل سینمای فعلی) را تا نیمه ساختند که عمرشان کفاف
نکرد و در ۲۱ آذر ماه ۱۳۲۵ دولت وقت آنها را قلع و قمع و فراری داده و در نتیجه به
سال ۱۳۲۸ موتور برق در خیابان طالقانی روبروی خیابان ولیعصر(عج) در مغازه مرحوم
اکبر پناهی توسط شخصی به نام اکبر تبریزی که اهل فن بود به کار انداخته شد و تعدادی
از محلات و خیابان های پر تردد و یا منازل متمولین و خوانین از روشنایی آن بهره
مند می شوند تا این که شخصی به نام لسان در سال ۱۳۳۱ چند ژنراتور پیشرفته(آن دوره)
به ابهر آورد و در محله ی اکبر آباد که در آن موقع خارج از شهر بود ساختمانی ساخت
و موتورها را در آن مکان تعبیه نمود و سه تن از تکنسین های آزموده به نام های یوسف
آقا داداشی، یوسف داداشیان و یحیی ملک قصابی را به استخدام خود درآورد که این سه
تن زحمات سیم کشی و راه اندازی و تعمیرات و مرمت موتورهای برق را به عهده گرفتند.
تا این که در سال ۱۳۴۵ موتورهای فرسوده و قدیمی، جوابگوی جمعیت رو به افزایش ابهر
نشد و عملاً تعطیل گردید و سرانجام  این
تأسیسات در حدود بیست سال بهره برداری با داشتن شش دستگاه دیزل ژنراتور به قدرت های
۲۰۰ و۱۶۰ و۲۰ و۳*۷۵کیلو وات در سال ۱۳۴۷ تحویل شرکت برق منطقه ای تهران و به شبکه ی
سراسری وصل گردید و شخصی به نام خسرو نامغ (مأمور از برق قزوین) عهده دار مسؤولیت
برق ابهر شد و تکنسین های جدیدی از جمله اباذر عظیمی ابهری و ولی ا… شیخلر به
کار مشغول شدند .


اولین موتور برق ابهر (از آرشیو خانوادگی یوسف داداشی)


 

 

       هم اکنون برق ابهر با عنوان مدیریت توزیع
نیروی برق شهرستان ابهر و برق خرمدره با عنوان مدیریت توزیع برق شهرستان خرمدره زیر
نظر شرکت توزیع برق استان زنجان فعالیت می نمایند .


 

 

برق خدابنده 


 

      اولین نیروگاه این شهرستان توسط شخصی به
نام سید سجاد نیرهدی، کارمند بازنشسته ی سازمان آب تهران و مهندس جلالی در مرداد
ماه سال ۱۳۴۲ تأسیس گردید که با یک ژنراتور دیزلی به قدرت ۵۰۰ کیلووات، صد
خانوار را تأمین برق و از روشنایی برخوردار می نمود، در سال ۱۳۴۴ این نیروگاه به
علت عدم سوددهی تعطیل و تا سال ۱۳۴۶ خدابنده فاقد برق بود، تا این که در سال
۱۳۴۷ شهرداری خدابنده اقدام به تأسیس نیروگاه برق با ۴ ژنراتور(مولد) کرد که ۳
دستگاه آن ۶ سیلندر(۷۵*۲و۱۵۰*۱) ویک دستگاه آن ۱۲ سیلندر(۵۰۰*۱) جمعاً به قدرت ۸۰۰
کیلووات بوده، که برق ۱۰۰۰ خانوار تأمین می کردند و بعد از پیروزی انقلاب اسلامی
از سال ۱۳۵۸ برق خدابنده به شبکه ی سراسری پیوست. هم اکنون برق خدابنده با عنوان
مدیریت توزیع نیروی برق شهرستان خدابنده زیر نظر شرکت توزیع برق استان زنجان
فعالیت می نماید.  


 

       بنا براین می بینیم که بسیار پیش از آن که
وزارت نیرو (در سال ۱۳۴۲) تشکیل شود، شهرهای زنجان، ابهر و خدابنده دارای برق بوده
و اهالی از نعمت برق بهره مند بودند . 


 

سخن آخر

 

  


      در طول مدت بیش از هشتاد سال از ورود صنعت
برق به زنجان، کارکنان زیادی همواره با طیب خاطر در این صنعت تلاش و کوشش کرده اند
تا برقی مطمئن و ایمن را در اختیار همشهریان بگذارند و در این  رهگذر عده ای از آنها از دنیا رفته اند، علی
الخصوص پرسنلی که در حین کار بر روی شبکه ها در اثر حادثه ی برق گرفتگی متأسفانه
جان خود را از دست داده اند که در این مجال فرصتی برای ذکر اسامی تک تک آنان نیست،
اما جا دارد یاد همه ی آنها را گرامی داشته و از درگاه باری تعالی برای روح آنان
علو درجات را مسألت نماییم. ضمن این که تعدادی نیز در اثر همین حوادث دچار نقص عضو
و مصدوم شده اند که از بارگاه ایزد منان، سلامتی و سعادت برای آنان خواهانیم . 


 

       امید که دستاوردهای مدبرانه ی بزرگان و
مبتکرین و خیرین این دیار الگوی مناسبی برای نسل های آینده باشد و آیندگان از
تجربیات ارزنده ی گذشتگان درس خوبی بگیرند تا به بهترین وجه نسبت به    اداره ی امور زندگی اقدام نموده و به ثبت و
حفظ کارهای خیر گذشتگان ساعی و کوشا بوده و پای خود را در جای پای ایشان قرار
دهند.

 



 

      در خاتمه درود و سلام می فرستیم به روان
کسانی که از گذشته تا به حال در اندیشه ی خدمت رسانی و فراهم نمودن امکانات رفاهی
و وسایل آسایش برای هم نوعان خود بودند. به ویژه خاندان مرحوم نجفی و علی الخصوص
زنده یاد حاج حسن نجفی خیر و نیکوکار زنجانی که با بذل و بخشش خود و تأمین هزینه ی
بخش های مختلف بیمارستان ولیعصر از جمله بخش چشم، دیالیز و …  و اهدای زمین به مرکز تحصیلات تکمیلی علوم پایه
زنجان و سایر احسانات و بخشش های خود، موجب خدمات رسانی به زنجانی ها شد.

 



 

       ضمناً از مسؤولین محترم مؤسسه ی خیریه ی
بیمارستان ولیعصر(عج) زنجان به ویژه از آقایان حاج علی ذبیحیان و علیرضا قائمی که
اسناد تاریخی صنعت برق را در اختیار نگارندگان گذاشتند، تشکر و قدردانی می نماییم
.  


 

       هر چند اذعان داریم که این مقاله عاری ازعیب
و ایراد نیست، ‌اما تلاش بر این بوده که بر اساس مستندات ارایه شده،تا اشتباهات به
حداقل برسد. امید است این نوشته ها توسط پژوهشگران و محققین به صورت جامع تر دنبال
شده و به اطلاع علاقه مندان رسانده شود، نگارندگان نیز جهت تکمیل مطالب خود پذیرای
انتقادات و نقطه نظرات خوانندگان نکته سنج برای رفع ایرادات در نوشتارهای بعدی بوده
و با کمال میل از آن استقبال خواهند نمود .

 

 

 

منابع و مآخذ:



– آرشیو اسناد خانوادگی مرحوم حاج حسن نجفی

– اقتصاد زنجان در گذر تاریخ، به اهتمام ابراهیم
جمیلی،۱۳۹۰،اتاق بازرگانی و صنایع و معادن استان زنجان

– یکصد سال صنعت برق در ایران، محمد اسماعیل بانکیان
تبریزی؛ نظارت عالی مسعود حجت قایم؛ مجری انجمن مهندسی بهره‌وری صنعت
برق ایران، ۱۳۸۳، نشر شرکت سهامی مدیریت تولید؛ انتقال و توزیع نیروی برق
ایران(توانیر) روابط عمومی و امور بین الملل: فردوس

– نشریه ی پروین خمسه،‌ شماره ی ۳۰۲، سال چهارم، ‌شنبه ۱۳
اردیبهشت ۱۳۱۳ .

– نشریه ی زنجان، شماره ی ۲۰۰، چهارشنبه ۲۴ دی ۱۳۳۱٫ مؤسس
عبدالاحد صفدری، نوینده ابوالقاسم صفدری.

– هفته نامه ی ندای ابهر، شماره ی ۱۲۸/۵۷۷، سه شنبه ۶ تیر
۱۳۹۱، صفحه ی ۳



وبلاگ ها و سایت های اینترنتی مرتبط با مبحث تاریخچه ی برق

لینک منبع

برچسب ها

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *


Close